Mooi in de aap gelogeerd zijn

 “Mooi in de aap gelogeerd zijn” is een uitdrukking die betekent dat je ergens beroerd vanaf komt, in de problemen raakt of flink bedrogen uitkomt. En natuurlijk heeft Amsterdam daar weer een prachtig verhaal bij.

Aan de Zeedijk staat nog altijd het beroemde café “In ‘t Aepjen” gevestigd in één van de oudste houten huizen van Amsterdam. Tegenwoordig is het een gezellig bruin café waar je bier en jenever kunt drinken tussen apenbeelden en oude schilderijen.

Volgens de legende was er eeuwen geleden een herberg waar zeelieden kwamen drinken na lange reizen over zee. En als ze na een gezellige avond geen geld meer hadden om hun rekening te betalen, zouden sommigen dat hebben gedaan… met een aap, een exotisch dier, die door de herbergbaas welkom was om de gasten te amuseren.

Maar die apen brachten natuurlijk ook vlooien mee. Wie dus in In ‘t Aepjen bleef logeren, kwam volgens het verhaal de volgende ochtend niet alleen berooid, maar ook onder de vlooien weer naar buiten. Letterlijk: “in de aap gelogeerd”.

Het is een fantastisch Amsterdams verhaal. Alleen denken historici dat het waarschijnlijk vooral een mooie mythe is. De naam “Int Aepjen” blijkt namelijk waarschijnlijk ouder te zijn dan de beroemde kroegverhalen. In oude archieven komt al een zekere “Jan Claesz int Aepgen” voor -vermoedelijk een bewoner van een huis dat simpelweg “Het Aapje” heette. Er zijn geen harde bewijzen die aantonen dat Zeedijk 1 vroeger daadwerkelijk een herberg was. Ook de uitdrukking zelf is naar alle waarschijnlijkheid rond 19e eeuw ontstond terwijl de beroemde verhalen over VOC-matrozen en apen speelden zich zogenaamd al in de 17e eeuw af.

Maar eerlijk is eerlijk. Een verhaal over een oude administratieve huisnaam haalt het natuurlijk niet van een kroeg vol dronken matrozen en vlooienapen. En eerlijk gezegd blijft nog één belangrijke vraag open: zou je bij Int Aepjen vandaag de dag je rekening nog steeds met een aap kunnen betalen?