Harald V van Noorwegen

Met de dood van de Noorse koning Harald V, die sinds 1991 op de Noorse troon zat, is een populaire en plichtsgetrouwe vorst overleden. Hij bleef doorgaans op de achtergrond, maar gaf ook duidelijk zijn grenzen aan.

Bij zijn geboorte is al duidelijk dat Harald later een belangrijke rol binnen het Noorse koningshuis zal vervullen. Hij is het derde kind van kroonprins Olav en prinses Märtha. Doordat zijn twee oudere zussen niet in aanmerking komen voor de troon, is Harald meteen de tweede troonopvolger. Vrouwen zijn in Noorwegen tot 1991 uitgesloten van de troonopvolging.

Hij is drie jaar oud als Duitsland Noorwegen binnenvalt. Het gezin vlucht enkele uren voor de Duitse bezetting naar Zweden en reist vervolgens door naar de Verenigde Staten. Märtha is bevriend met de Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt. Op zijn uitnodiging verblijft het gezin tijdens de rest van de Tweede Wereldoorlog in de VS.

Na de Tweede Wereldoorlog keert de familie terug naar Noorwegen. Harald gaat naar een gewone basisschool en een gewone middelbare school, samen met leeftijdsgenoten. Wel heeft de toekomstige koning altijd bewaking bij zich. In 1955 rondt hij zijn middelbare school af en begint hij aan een opleiding aan de militaire academie.

Koning Haakon VII overlijdt in 1957. Haralds vader volgt hem op als koning Olav V en Harald krijgt de titel kroonprins.

Harald begint een geheime relatie

In 1959 ontmoet Harald Sonja Haraldsen op een feestje. Zij komt niet uit een adellijke familie en volgt een opleiding tot kleermaker. Daarnaast studeert ze Frans, Engels en kunstgeschiedenis aan de universiteit van Oslo.

Omdat Sonja geen adellijke afkomst heeft, houden Harald en Sonja hun relatie jarenlang geheim. Na negen jaar maken ze hun relatie openbaar. Harald stelt zijn vader vervolgens voor een dilemma: hij wil nooit trouwen als hij geen toestemming krijgt om met Sonja te trouwen. Dat zou het einde van de monarchie kunnen betekenen.

"Ik weet niet of het een ultimatum was, maar ik heb het mijn vader wel duidelijk gemaakt", zegt Harald later in een interview ter gelegenheid van zijn zilveren jubileum.

Olav geeft uiteindelijk toestemming. Harald en Sonja trouwen op 29 augustus 1968. Sonja groeit uit tot een populaire kroonprinses. In 1971 wordt hun dochter prinses Märtha Louise geboren. Twee jaar later volgt hun zoon Haakon, die uiteindelijk zijn vader zal opvolgen.

Harald groeit uit tot populairste lid koninklijke familie

Op 17 januari 1991, na het overlijden van zijn vader, wordt Harald koning. "Mijn koningschap begon met een gevoel van gemeenschap", blikt hij later terug. "De warmte van de hele natie omarmde onze familie en gaf kracht in een moeilijke tijd.

Het Noorse volk omarmt de nieuwe koning en koningin. Harald en Sonja blijven gedurende hun huwelijk grotendeels vrij van grote schandalen. In een opiniepeiling in 2014 wordt Harald uitgeroepen tot het populairste lid van de Noorse koninklijke familie. Hij wordt gezien als een vaderfiguur en als een betrouwbare en bekwame koning.

Harald onderhoudt ook nauwe banden met andere Europese koningshuizen. Zo is hij peetoom van de Nederlandse prins Friso en woont hij diens uitvaart in 2013 bij. De band tussen de Noorse en Nederlandse koninklijke families is hecht. Koning Willem-Alexander is bevriend met kroonprins Haakon en koningin Máxima is peettante van diens jongste zoon Sverre Magnus.

Harald heeft een grote liefde voor de zeilsport. Die belangstelling heeft hij van zijn vader, die in 1928 olympisch goud wint als zeiler. Ook Harald blijkt een talentvolle zeiler. Hij neemt deel aan de Olympische Spelen van 1964, 1968 en 1972 en wint meerdere WK-medailles, waaronder goud. Ook op latere leeftijd blijft hij de sport beoefenen.

Het Noorse koningshuis in crisis

In 2003 wordt bij Harald blaaskanker vastgesteld. Hij ondergaat een operatie en herstelt van de ziekte. Maar zijn gezondheid blijft in de jaren daarna kwetsbaar.

In 2005 krijgt hij een kunstmatige hartklep. In oktober 2020 wordt hij opnieuw aan zijn hart geopereerd. Kort daarvoor wordt hij opgenomen in het ziekenhuis vanwege ademhalingsproblemen.

Ook krijgt Harald te maken met een familieschandaal. Zijn stiefkleinzoon Marius Borg Høiby, een zoon uit een eerdere relatie van kroonprinses Mette-Marit, wordt veroordeeld tot vier jaar gevangenisstraf voor onder meer verkrachting en mishandeling. "Dit is iets waar je je volgens mij niet op kunt voorbereiden", zegt de koning in 2025 op televisie. "We leven mee met iedereen die betrokken is: niet alleen onze eigen familie, maar ook alle anderen die betrokken zijn." Tegen de uitspraak loopt momenteel nog hoger beroep.

Dat is niet de enige crisis binnen het Noorse koningshuis. Ook zijn schoondochter, de toekomstige koningin Mette-Marit, komt regelmatig in het nieuws. Zo wordt in 2026 bekend dat ze tussen 2011 en 2014 regelmatig contact had met de veroordeelde zedendelinquent Jeffrey Epstein. Dat leidt tot een flinke daling van haar populariteit in Noorwegen.

Later biedt ze haar excuses aan voor het contact. "Ik zat toen in een periode waarin ik mijn rol behoorlijk veeleisend vond. Ik ervoer Epstein als iemand die ik in deze fase van mijn leven op de een of andere manier kon vertrouwen", zegt ze tegen de Noorse omroep NRK. "Dat had ik helemaal mis."

Daarnaast kampt Mette-Marit met ernstige gezondheidsproblemen. Ze heeft de chronische aandoening longfibrose en ondergaat daarom in juni 2026 een longtransplantatie. Hoewel de operatie succesvol verloopt, blijft de vraag of de toekomstige koningin haar koninklijke taken kan blijven uitvoeren.

'Ik heb als koning plichten, die ik moet uitvoeren tot mijn laatste adem'

Harald blijft door de jaren heen last hebben van een zwakke gezondheid. Zo wordt hij behandeld voor een infectie en bloedarmoede. Zijn zoon Haakon neemt daardoor geregeld de taken van zijn vader als regent over.

Maar Harald houdt eraan vast dat hij zelf koning blijft. "Aftreden is geen optie", zegt hij daarover. "Dat hoort niet bij onze traditie hier in Noorwegen. Ik heb als koning plichten op mij genomen en ik voel dat ik die moet uitvoeren tot mijn laatste adem."

Harald overleed op vrijdag op 89-jarige leeftijd. Hij was op dat moment de oudste regerende vorst van Europa.

bron: Nu.nl
________________

Review en gevoel:

Koningshuizen overal hebben crisissen gekend en meestal komt het goed. Bij opvolging zjn er altijd verhalen dat t misloopt, enkele jaren later hoor je er niemand meer over. Philip van Belgie na de schandalen met zn vader, Filipe van Spanje na de schandalen met zíjn vader, Charles met zn Camilla, Diana en 'tampongate'..uiteindelijk hoor je er niemand meer over, zal bij de Noren niet anders zijn.
Atlantic Crossing is een serie gebasseerd op het Noorse koningshuis tijdens de inval van Duitsland in de tweede wereldoorlog.
Daarin ook de vriendschap welk het gezin met Roosevelt had.
Precies als in het artikel genoemd.
Kong Harald was een man van eer, welk besluitvorming altijd met het oog voor lands toekomst was.
Jammer dat een goede koning is overleden. Dapper om tot op zo hoge leeftijd koning te blijven. Of dat altijd goed is weet ik niet maar tot je laatste adem in functie blijven is een knappe prestatie. Nu krijgt Noorwegen een koningspaar met aardig wat turbulentie om hen heen. Wens ze veel sterkte de komende tijd.
Mijn condoleances naar de familieleden.
The king is dead, long live the king.