De Geldersekade

 Over de Geldersekade werd zelden iets geschreven. Toch is het een van de oudste grachten van Amsterdam. De Geldersekade met in het verlengde de Kloveniersburgwal werd gegraven omstreeks 1425 en vormde meer dan anderhalve eeuw de oostelijke grens van Amsterdam. Langs het water was eerst een aarden verdedigingswal, later een stenen muur met waltorens en poorten.

De even zijde binnen de vestingmuur, die omstreeks 1500 voor het eerst werd bebouwd, ligt evenwijdig aan de Zeedijk. De oneven zijde van de Geldersekade lag toen nog bui ten de ommuurde stad en werd pas een eeuw later bebouwd, nadat de vestingmuur was afgebroken en de Lastage binnen de stadsgrens was komen te liggen.

De oneven kant hoort nu deels bij de Lastage en deels bij de Nieuwmarktbuurt. Aan het begin en aan het eind van de Geldersekade staan de enige twee middeleeuwse gebouwen die Amsterdam rijk is: de Schreierstoren bij de Prins Hendrikkade en De Waag op de Nieuwmarkt. Van de 110 panden op de Geldersekade die er nu staan, met in totaal 132 huis nummers, zijn er maar liefst 67 Rijksmonument.

Vier daarvan zijn zeventiende eeuws. Het is altijd heel bedrijvig geweest op de Gelderse kade, zoals dat bij een havenbuurt past. Zeilschepen voeren van hier uit naar alle windrichtingen om pas na een reis van een jaar of langer met een gevarieerde lading huiswaarts te keren. De ligging aan het open IJ maakte Amsterdam tot een waterstad bij uitstek.

Bijna al het vervoer van goederen gebeurde over het water van de grachten, waarlangs pak - en koopmanshuizen elkaar afwisselden. . Vissers, zeyle makers, zeelui, reders, scheepstimmerlieden, wijnkopers, bierbrouwers, glashandelaren, winkeliers, kramers en hoeren hebben eeuwenlang het karakter van dit oude stadsdeel bepaald. De Geldersekade verloor in de Tweede Wereldoorlog het grootste deel van haar joodse bewoners.

Hun huizen werden leeggehaald en in de honger winter verder gesloopt. Begin jaren zeventig volgde nog een verdere afbraak door de bouwwerkzaamheden voor de metro. Een groot deel van de oorspronkelijke bewoners, velen in deze buurt geboren, moest tegen wil en dank verhuizen naar de buitenwijken van Amsterdam. In diezelfde tijd namen dealers en drug verslaafden bezit van de buurt.

Gelukkig zijn er na al deze ellendige jaren nog enkele oorspronkelijke buurtbewoners overgebleven, waarvan sommigen nu wonen in het Centrum van Ouderen De Flesse man op de Nieuwmarkt. Sinds 1983 heeft de omgeving van de Nieuwmarkt de status van beschermd stadsgezicht. Stadsherstel Amsterdam N.V. kocht al in de jaren vijftig twee huizen op de Geldersekade, deze zijn met later nog vier andere aangekochte panden, in de afgelopen jaren gerestaureerd.

Cluster Haast, een Stadsvernieuwingsproject in de Nieuwmarktbuurt, renoveerde in de jaren negentig zeven huizen aan de oneven kant van de Geldersekade. N.V.Stadsgoed en Het Oosten hebben vorig jaar twaalf panden gekocht op de Geldersekade, waaronder het historische pand Geldersekade 82, en zijn thans bezig met de renovatie.

Behalve over de ontstaansgeschiedenis van de Geldersekade en over de veranderingen die daar in de loop van de tijd plaats vonden, valt er veel te vertellen over de oude huizen en de mensen die er woon den en werkten.