Prinsengracht 855-899

 Prinsengracht 855-899. Vergroten voor details en totaal foto.

Hofjes zijn een vroege vorm van bejaardenzorg en sociale woningbouw tegelijk, een oudedagsvoorziening voor arme, oude mensen. De oudjes woonden er gratis. Vanaf de straat zijn hofjes vaak moeilijk te zien. De woninkjes zijn meestal gebouwd achter de bewoning aan de straat. Een hofje is doorgaans een rechthoekig complex, waarvan de huisjes in U- of L-vorm rond een bleekveld (tegenwoordig meestal dienstdoend als tuin) zijn gebouwd.

Op het binnenterrein staat in de regel een waterpomp met een lantaarn. Het poortgebouw bevat vaak een regentenkamer (meestal op de verdieping), waarvan de luxueuze inrichting in schril contrast staat met de sobere woninkjes. In Amsterdam zijn hofjes vanwege het gebrek aan ruimte in de binnenstad vaak erg klein en soms niet veel meer dan een straatje met inpandige huisjes achter de bebouwing aan de straat (vaak bestaan deze huisjes al vóór de stichting van het hofje: huisjes gelegen aan een 'gang').

Het fraaie N.H. Deutzenhofje behoort echter tot de rijkste hofjes: deze parel uit de 17de eeuw is het grootste en aanzienlijkste hofje uit de 17de eeuw. Aan de Prinsengracht zien we drie dubbele huizen, waarvan het middelste het rijk geornamenteerde poortgebouw is.

De twee buitenste dubbele huizen zijn huurhuizen en vormen eigenlijk geen onderdeel van het hofje (maar de opbrengst komt eraan wel ten goede). Het poortgebouw wijkt af doordat het de ingang op de begane grond heeft en over een bijzondere versiering beschikt. Het hofje werd in 1692 gesticht uit de nalatenschap van Agneta Deutz - zij had reeds voor haar dood de grond gekocht en de regenten benoemd - en gebouwd in 1694/95. Het voorname hofje was bestemd voor oude dienstboden en arme familieleden. De gevelsteen zegt: Agneta Deutz laat hier haar liefde en godsdienst blijken / Den Armen tot een troost, tot voorbeeld aan de rijken / Anno 1695.

Naar het schijnt echter wilde Agneta Deutz vooral haar verkwistende zoon Jan Meerman dwarszitten door hem op deze manier te beroven van een belangrijke erfenis. Tevens zijn boven de ingang twee putti te zien en de wapens van Agneta Deutz en haar twee echtgenoten (Gerrit Meerman, raad van Delft, en Meester Zacharias van Beresteyn, burgemeester en raad van Delft). Agneta Deutz woonde haar laatste jaren in De Ster, Keizersgracht 387. Op de bovenverdieping van het poortgebouw ligt de regentenkamer, waarin zich een schoorsteenstuk bevindt waarop de stichtster is afgebeeld.

Het hofje bestond uit 19 woninkjes. Op het ruime binnenterrein, dat in de zomer een kleurrijke bloemenhof is, staat een fraaie waterpomp. Tegenover het poortgebouw is een open portaal met enkele Dorische zuilen, met daarboven een uurwerk omgeven door gebeeldhouwd bloem- en lofwerk en geflankeerd door twee panelen met sculpturale motieven. In 1964 werd het hofje uitgebreid met 4 pandjes in de Kerkstraat zodat het aantal woninkjes op 31 kwam. Ook werd toen een hoogbouwpand verworven, dat het uitzicht vanuit het hofje jarenlang had bedorven, om direct gesloopt te worden. Er wonen nog steeds oudere dames op het hofje.