Almere

 In Almere staat een leegstaand kasteel dat moet worden omgetoverd tot een spookpark. Deze week werd het contract gesloten. Is het een verantwoorde attractie? Christelijke occultismekenners reageren verdeeld. Het themapark langs de A6 moet een „magische wereld” worden, aldus de website van WitchWorld (Heksenwereld). „Alle zintuigen worden zowel humoristisch als superspannend aangesproken. De bezoeker ontdekt levensechte trollen, woeste ridders die door hun eigen kasteel draven, rondvliegende heksen en wonderlijke wezens uit de mysterieuze geschiedenis van Flevoland.” WitchWorld werkt al sinds 2009 aan de plannen.

Is het kasteel straks een leuk kinderuitje of kleven er bezwaren aan? Prof. dr. M. J. Paul neemt „grondig afstand” van het project. „Ik zou kinderen er niet naartoe sturen. Sommige mensen zeggen: ‘Wat geeft dat nou, zo’n spookkasteel? Het gaat alleen om griezelen en een verkleedpartijtje.’ Maar dit park brengt hen dichter bij de wereld van magie. Daar moeten we vandaan blijven. De Bijbel leert ons duidelijk: blijf weg bij het bovennatuurlijke, bij boze machten. De naam ‘witch’ gaat verder, zeker nu de hekserij herleeft. Het gevaar is dat zo’n spookpark een opstap kan zijn naar daadwerkelijke beoefening van magie.” Hij vergelijkt het met Halloween, waar hij ook bezwaar tegen heeft.

Volgens Paul illustreert WitchWorld het „herlevende heidendom” in Nederland. „De ruimte die ontstaat door het wegvallen van het christelijk geloof wordt opgevuld met oosterse godsdiensten en hekserij. Een halve eeuw geleden was een sprookje nog gewoon fantasie. Nu wordt tovenarij veel reëler en er zijn helaas steeds meer mensen die verwerpelijke rituelen uitvoeren.”

Dr. R. J. A. Doornenbal ziet dat anders. Hij bestudeert al sinds 1994 het occultisme en vindt WitchWorld niet direct occult. „De initiatiefnemer creëert een fantasiewereld, die zich afspeelt in geromantiseerde middeleeuwen met een gravin en een klooster. Er wordt gesproken over magie, maar wat bedoelt men daar precies mee? We moeten waakzaam, maar ook nuchter zijn. Fantasie hoort bij het kind-zijn. Bij een christelijke opvoeding leer je kinderen de wereld verkennen. Een angstcultuur creëren is niet wijs. Maar ik respecteer ouders die bij twijfel niet gaan.”

André Meulmeester, voorganger in Almere, zou zijn kinderen niet meenemen. „Ik denk niet dat de initiatiefnemers bewust een occult park willen opzetten. Toch heb ik bedenkingen. Er moeten trollen komen, ik zie op de site een mysterieus figuurtje met grote oren. Je zit in zo’n park in een grensgebied met het bovennatuurlijke. Daarom blijf ik aan de veilige kant.” Hij maakt zich zorgen over de „toenemende interesse voor het bovennatuurlijke” in Almere: paranormale beurzen, occulte therapieën als reiki, yoga en praten met bomen. Hij vertelt hoe hij een man begeleidde die een toversessie had gehad, met toverstokken en kruidenbaden. „Algauw ging het mis. Zijn huwelijk liep spaak, hij werd agressief. De ellende begon na de toversessie.” Toch ziet Meulmeester ook kansen voor evangelisatie. „Op het park speelt de legende van Almere met Bonifatius. Daar kan ik op aansluiten. Bonifatius verkondigde het woord van onze levende God.”

Het kasteel Almere staat al jaren te verpieteren. In 2019 moeten de poorten van het themapark openen. WitchWorld tekende een koopovereenkomst ter waarde van 20 miljoen euro. De deal is nog niet definitief, maar het park zou zo’n 440 banen opleveren. Centrale rol krijgt de Legende van Almere: de 16-jarige jonkvrouwe Elaine van Berlichem beleeft rond 723 allerlei avonturen en ontmoet Bonifatius, grondlegger van het christendom in West-Europa.

Jaap Kevelam, namens de huidige kasteeleigenaar betrokken bij de deal, behoort tot reformatorische kring maar ziet geen bezwaar. „Er zijn ethische grenzen, maar ik zou hier met mijn kinderen heengaan. Ik trek de vergelijking met Sinterklaas. Daar leven ook bezwaren tegen, maar ik heb er geen moeite mee.”

De provincie Flevoland heeft van zichzelf weinig oude spirituele tradities, maar de voorgeschiedenis zorgt voor een rijkdom aan mysterieuze verhalen. Mensen vertellen over klopgeesten, glaasje draaien en aardstralen. Een Almeerse moeder zag na het overlijden van haar broer diens gestalte buiten. Een vriendin van een zus had een klopgeest in huis. Een ander vertelt hoe ramen spontaan sprongen na een glaasje-draai-sessie, of hoe hij het gevoel had dat er hete kaarswax op zijn hoofd werd gedruppeld.

Ook oude sagen leven voort. Zo vertelt de Urker sage van de Ommelebommelestien dat vaders naar een steen in het IJsselmeer moeten roeien om hun baby op te halen, terwijl de verloskundige de sleutel ophaalt op Schokland. Voor een meisje betaalde men één gulden, voor een jongen twee.

Andere verhalen hebben een donkerder kant. Op Urk speelde glaasje draaien een rol bij de moord op de 14-jarige Dirk Post. Jongeren riepen geesten op in het Urkerbos; de situatie liep zo uit de hand dat een van hen Dirk doodstak. Urker kerken gaven daarna voorlichting over spiritistische spelletjes.

Sommige ervaringen raken het persoonlijke leven. Een oppas vertelt hoe een kind door aardstralen onhandelbaar werd tot iemand met een wichelroede en ozaliet het huis behandelde. In Almere zegt Roxeanne Hazes dat haar vader soms lampen en televisies laat knipperen. Een getuige uit Lelystad zag zelf een glaasje bewegen zonder dat iemand het aanraakte en zag drie jongens tegen de muur gedrukt worden.

De verhalen blijven komen: een vrouw uit Lelystad wordt lastiggevallen door de geest van een oude liefde en durft niet naar zijn graf, omdat ze bang is daar nog meer geesten te zien. Paulina uit Lelystad zag al vanaf haar zevende entiteiten en helpt inmiddels anderen met haar handen. Een bewoner van Swifterbant beschrijft deuren die vanzelf open- en dichtgaan en het zien van overleden oma’s. Anderen melden rode pulserende lichten boven Dronten of djinns die mensen bezitten.

Almere wordt door sommigen zelfs een bolwerk van vrijmetselaars genoemd. Pim van Kesteren ziet in het stratenplan van de stad occulte symboliek en stelt dat vrijmetselaars elkaar in stilte helpen naar de top. „Het Stationsplein vormt het gezicht van de gehoornde god. De zijstraatjes zijn de hoorns. Het gezicht kijkt door de Stationsstraat naar de Utopiatoren.”

Flevoland mag jong zijn als provincie, de verhalen en angsten die hier rondgaan hebben wortels in oeroude tradities. Het spookkasteel in Almere wordt zo meer dan een toeristische attractie: het raakt aan diepgewortelde overtuigingen over het bovennatuurlijke, magie en geloof, en zet christenen, sceptici en nieuwsgierigen aan tot discussie.