De Westergasfabriek aan de Haarlemmerweg

 1907……………..De Westergasfabriek aan de Haarlemmerweg

Foto uit een losbladig album met 18 foto's van de Amsterdamse haven, aangeboden aan Petrus Wilhelmus Cornelis de Graaf, oud-ingenieur en hoofd van de Afdeling Havenwerken van de Gemeente Amsterdam, ter herinnering aan de 25-jarige ambtsvervulling (1882-1907).
______________

Wat direct opvalt aan de gebouwen links, is dat ze er helemaal niet uitzien als een "vieze" fabriek. De architect, Isaac Gosschalk, ontwierp het complex in 1883 in de neorenaissancestijl.

Hij geloofde dat industriële gebouwen de stad niet moesten ontsieren, maar juist allure moesten geven. Daarom gebruikte hij rijke versieringen, trapgevels en gedetailleerd metselwerk. Men noemde het indertijd ook wel een "gasfabriek in een paleisgewaad".

De enorme ijzeren constructie in het midden is een gashouder. Dit was essentieel voor de stad. Gas werd geproduceerd uit steenkool (in de nabijgelegen stookhuizen) en hier opgeslagen.

De gashouder werkte als een telescoop. Naarmate er meer gas in de tank onder de constructie kwam, steeg de metalen klok omhoog langs de geleiders. Het gewicht van de klok zelf zorgde voor de constante druk die nodig was om het gas via de leidingen naar de lantaarnpalen en huizen in Amsterdam te persen.

De locatie aan de Haarlemmervaart was niet toevallig. De fabriek verbruikte enorme hoeveelheden steenkool. Deze kolen werden per schip aangevoerd.

Op de foto zie je de rustige vaart op de voorgrond; destijds was dit een drukke transportader. De brug rechts was waarschijnlijk een belangrijke verbinding voor personeel en kleinschalig transport richting de stad.

Het is interessant dat dit album werd aangeboden aan Petrus Wilhelmus Cornelis de Graaf, het hoofd van Havenwerken.

Hoewel de gasfabriek een gemeentelijke nuts-instelling was (sinds de gemeente het in 1898 overnam van de Engelsen), was de infrastructuur eromheen — de kades, de verbinding met het IJ en de logistiek van de kolenaanvoer — een integraal onderdeel van het Amsterdamse havenbeheer.

Voor een ingenieur van zijn statuur was dit complex een symbool van de vooruitgang die hij mede faciliteerde.

Veel van wat je op deze foto ziet, is bewaard gebleven, wat vrij uniek is voor industriële locaties. Het gebouw links (met de trapgevel) is het voormalige hoofdkantoor.

De grote gashouder is nu de beroemde evenementenhal waar o.a. de Awakeningsfeesten en grote exposities plaatsvinden. Het terrein is getransformeerd van een zwaar vervuilde "no-go zone" naar het Westergas, een cultureel park waar de natuur de industrie heeft omarmd.