De Zaak Menten (televisieserie) Review

 Het verhaal van de strijd die de Nederlandse journalist Hans Knoop in de jaren 70 voert om de waarheid te achterhalen over de oorlogsmisdadiger Pieter Menten uit de Tweede Wereldoorlog.

Ik herinner me de zaak. Ik was in de puberteit gekomen en hoorde de verhalen weer wat er allemaal gebeurd was. Mijn grootouders waren woedend over hoe de politiek en politici de hele affaire probeerden te verdoezelen. Let wel, de meeste mensen die de Tweede Wereldoorlog hadden meegemaakt, leefden nog.Geweldige Tv serie, beelden van de jaren dertig, veertig en zeventig accuraat weergegeven. Personages geloofwaardig. Geweldige cast. Geweldige acteerprestaties. Historisch interessant. Verontrustend, actueel, over monsters onder ons. Hoe wreed en afschuwelijk mensen kunnen zijn. Het is van alle tijden. Maar een oorlog is een voordeel voor monsters en een verschrikking voor eerlijke mannen, vrouwen en onschuldige kinderen. Na een oorlog lijkt het moeilijk om gerechtigheid te brengen aan criminelen, volgens dit waargebeurde verhaal. Een verhaal over de prijs van integriteit, politiek, vrijheid van meningsuiting. Een verhaal over rechtvaardigheid. Eindelijk een Nederlandse TV serie van geweldige kwaliteit."
Halverwege de jaren zeventig publiceert de gerenommeerde krant "De Telegraaf" een ogenschijnlijk terloops artikel: de miljonair Pieter Menten gaat een aantal kunstwerken uit zijn enorme collectie veilen. Het artikel bereikt Israël snel en trekt de aandacht van Chaviv Kaanan. Kaanan, een senior journalist van de Haaretz, leest het nieuws verbijsterd. De man die verantwoordelijk is voor de massamoord op zijn familie tijdens de Tweede Wereldoorlog, leeft welgesteld en op vrije voeten in een landhuis met 40 kamers, wereldwijd beroemd als kunstverzamelaar en filantroop.
De journalist neemt contact op met een Haaretz-correspondent in Nederland, het thuisland van de moordenaar. Henrietta Boas, de correspondent, kent iemand die het verhaal aan het licht kan brengen. Hans Knoop, hoofdredacteur van The Accent, een relatief klein weekblad, is Boas' vriend en kan helpen de zaak aan het licht te brengen.
Pieter Menten was een zeer succesvolle zakenman in het interbellum. Hij was Nederlander, maar verdiende zijn fortuin in Polen. Menten onderhield goede relaties met de Poolse elite, handelde in dure kunstwerken en exploiteerde het bos. Toen de oorlog naderde, ontwikkelde hij echter een sterke afkeer van de Joden en Slaven als geheel. Hij raakte in conflict met Isaac Pistiner, een Joodse landeigenaar, en kreeg een zware klap toen de Bolsjewieken zijn landhuis en een groot deel van zijn collectie in beslag namen.
Menten ontsnapte ternauwernood levend toen de Bolsjewieken kwamen. Hij verhuisde naar Krakau, een door de Duitsers bezette stad, en raakte daar bevriend met SS-Brigadeführer Eberhard Schöngarth. Menten werd een waardevolle nazi-collaborateur, die als tolk fungeerde en Joodse eigendommen beheerde. In 1941, toen hij een massamoord in Galicië uitvoerde, was hij al SS-officier. Door middel van flashbacks herschept de miniserie de horror: Menten gekleed in onberispelijke kleding, zittend in een comfortabele stoel, coördineerde de schoten van het machinegeweer, dat een paar tegelijk in het massagraf schoot. Menten nam dit als wraak op zijn oude rivalen, Joden en Bolsjewieken, en greep de kans om een ​​aantal waardevolle schilderijen te bemachtigen
Hans Knoop, zelf een Jood, stemt ermee in de zaak te onderzoeken en spreekt persoonlijk met Menten. Wanneer Menten wat zwijggeld aanbiedt, begrijpt Knoop de ernst van de vraag. Ondanks bedreigingen van Menten en tegenstand binnen "De Telegraaf", gaat Knoop verder met zijn onderzoek. Een beetje angstig reist hij naar de Sovjet-Unie en verzamelt getuigenissen van overlevenden. Schokkende foto's van de lichamen en schedels trekken nationale aandacht in Nederland. Op alle voorpagina's staat Menten en er ontstaat politiek protest voor harde maatregelen. Menten probeert te vluchten, maar hij wordt gearresteerd en voor de rechter gebracht. Geleidelijk verschijnen er aan beide kanten krachtige getuigen en neemt de zaak verschillende wendingen. Nieuwe rechtszaken worden gepland en onverwachte elementen verrassen zowel Menten als Knoop.
Ik toegeven dat ik er onder de indruk van was. Het tempo is erg goed, de opnames zijn charmant en er is meesterlijk geacteerd. De soundtrack is behoorlijk meeslepend, met klassiekers uit de jaren 70 (Sammy Davis als openingsthema had niet toepasselijker kunnen zijn). De kunstmatige beelden die eruit zouden moeten zien als seventies werken behoorlijk goed. De naleving van de historische volgorde van gebeurtenissen geeft de show een boeiend realistische toon; het heen en weer gaan van de rechtszaken, de gevechten van Knoop met de redactie, de huwelijksproblemen, Knoops ontslag, alles lijkt behoorlijk accuraat.
Vreemd genoeg stoorde dit me tegelijkertijd. De strikte naleving van het echte levensverhaal deed afbreuk aan het verbeeldingsvermogen van de show. Het miste emotie, haast en spanning. De rechtszaakscènes waren te conventioneel en hadden veel aantrekkelijker kunnen zijn. Mentens dreigementen kwamen nooit verder dan de tekentafel; hooguit kocht hij wat mensen om en droeg hij bij aan Knoops problemen op de werkvloer. Knoops familie, het voor de hand liggende doelwit van vergelding, werd niet echt geschaad. Om eerlijk te zijn, werd Mentens leven veel helser dan dat van Knoop.
Uiteindelijk bleef ik me ook afvragen waarom de Menten-affaire Knoops carrière precies had geruïneerd. Misschien vindt ik daar ooit nog een antwoord op.