Amsterdam heeft veel oude huizen

 Amsterdam heeft veel oude huizen. Sommige dragen hun bouwjaar trots op de gevel. Andere huizen houden hun leeftijd liever geheim. Net mensen eigenlijk.

Aan de Oudezijds Voorburgwal 8 staat zo’n prachtig raadselachtig pand. Volgens geruchten wordt het zelfs weleens het oudste woonhuis van de Oudezijds Voorburgwal genoemd. En eerlijk gezegd: dat zou best kunnen kloppen.

Wat je vandaag ziet, is vooral een latere 17e-eeuwse trapgevel. Maar daarachter schuilt vermoedelijk een veel ouder huis uit ongeveer 1570. Dat maakt het pand uitzonderlijk oud, zelfs voor Amsterdamse begrippen. Maar ook het huis aan Oudezijds Voorburgwal 95 schijnt een houtskelet te hebben dat rond dezelfde tijd werd gebouwd. En het voormalige turfpakhuis van de O.Z. Huiszittenmeesters aan de Oudezijds Voorburgwal stamt zelfs uit 1550.

Maar het leukste zit letterlijk in de stenen zelf. Midden op de gevel zit een oude gevelsteen met daarop een dier en de tekst “Int Losjen”. Of nou ja… zo lezen we hem tegenwoordig. Die steen heeft namelijk een kleine identiteitscrisis achter de rug. Eerst werd het dier in oudere literatuur gezien als een soort luipaard. Rond 1903 werd de tekst zelfs gelezen als iets in de richting van “in d leupert”. Later, na een restauratie in 1949, dacht men dat er “Int Vosjen” stond en dat het dier dus een vos was. Pas in 2003 ontdekte onderzoeker Jan Hilbers bij het afkrabben van oude verflagen dat het gotische opschrift eigenlijk “IN T LOSJEN” luidde. Bij een eerdere schilderbeurt was de letter L met goudverf blijkbaar veranderd in een V, waarna iedereen het jarenlang als “Vosjen” bleef lezen. Maar wat is een “los” eigenlijk? Het is een oud Nederlands woord voor een lynx.

Links en rechts van de gevelsteen zitten nog twee prachtige details: leeuwenmaskers. Zulke leeuwenkoppen waren populaire renaissance-ornamenten. En al eeuwenlang staat de leeuw symbool voor Nederland en voor eigenschappen als moed, waakzaamheid en waardigheid. Alleen zien deze leeuwen er niet bepaald uit alsof ze de Champions League hebben gewonnen. Ze ogen eerder nors, moe en een beetje verslagen. En met die zware ring in hun bek lijken ze hun gloriedagen al lang achter zich te hebben gelaten.

En daar hoort natuurlijk een mooie Amsterdamse anekdote bij. Men zegt weleens dat deze leeuwen stammen uit de tijd van de Spaanse overheersing. Nederland zat toen nog “aan de ketting”, en daarom zouden deze leeuwen niet trots brullen zoals echte Nederlandse leeuwen horen te doen. Geen vrije, trotse leeuwen dus, maar dieren aan de leiband. Is dat historisch bewezen? Ik weet het niet, al is de timing wel correct. Die ring in de bek was ook gewoon een bekend decoratief motief uit de renaissance, verwant aan oude deurkloppers en gevelornamenten. Maar als stadsverhaal is het natuurlijk veel te mooi om zomaar weg te gooien.