Beukennootjes

Beukennootjes, als kind was ik er al dol op. Op weg naar school rapen en tijdens de les oppeuzelen. Opletten dat je niet gesnapt werd.

De beuk hoort net als de inlandse eik en mediterrane tamme kastanje tot de napjesdragersfamilie (Fagaceae). De vrouwelijke bloemsteel groeit namelijk uit tot een napje.

Binnen het napje ontwikkelt zich het zaad, het beukennootje. In elk napje zitten 2 nootjes Het is driekantig en bruin. Het bevat twee opgevouwen kiembladen die sterk oliehoudend zijn. Bij het ontkiemen komen deze boven de grond. Wat wel leuk is, is om te zien dat die ruwe bolsters eigenlijk een soort fluweelgevoerde juwelendoosjes blijken te zijn (zie foto). De nootjes van de Oosterse of Kaukasische beuk, hebben een borstelvormig omhulsel.

Jaren met veel nootjes wisselen af met jaren met weinig nootjes. Op een warme zomer met een rijke bloei volgt een goede oogst. Men verwacht er dit jaar veel. Na een rijk beukennootjesjaar is de grond van beukenbossen in het voorjaar bedekt met de groene kiemplantjes die voor het voortbestaan van het bos zorgen. Als er veel beukennootjes zijn, zal de winter streng worden.

Uit de beukennootjes kan men olie persen. Het wordt gebruikt in de voedingsindustrie en voor de bereiding van zepen. Het is vooral geschikt als lampenolie.

De beukennootjes worden onder andere verspreid door eekhoorns, die ze als wintervoorraad gebruiken. Ook wilde zwijnen zijn er dol op. Beukennootjes zijn ook voor ons eetbaar. Wanneer men er te veel van eet, kan dit leiden tot buitengewone vrolijkheid, mogelijk zelfs hallucinaties, gevolgd door hoofdpijn en misselijkheid. Dit komt door de zwak narcotische stof fagine, ook zit er een beetje blauwzuur in. Door de nootjes een week op een zonnige plek in huis te leggen, verdwijnt dit blauwzuur en kunnen de nootjes prima gegeten worden. Het nadeel van beukennootjes is dat het veel werk is om te pellen, maar als je de tijd neemt zijn ze heel erg lekker.

Ze zijn rauw te eten of gebakken met een klontje boter. Vroeger werden ze ook als meel aan de varkens gevoerd. Zo werd op de Walderveense standerdmolen in 1727 een schepel boeckentmeel voor 1 gulden en acht stuivers verkocht.

De beukennootjes worden ook wel boekels genoemd.

Het beukennootje is in de Germaanse streken een vruchtbaarheidssymbool.

1 Oktober is de dag van de heilige Bavo van Gent. Van Sint-Bavo werd gezegd dat hij de eerste beukennootjes uit de bomen liet vallen, een ware lekkernij voor zowel mens als dier. “Bamisweer” is traditioneel een synoniem voor herfstig weer.

In de Fabeltjeskrant werd het beukennootje aldus bezongen in het Praathuislied:

“Dubbele porties beukennoot / Vers van de boom of licht gezouten / Da’s gezellig bij het kouten”.

Beukennootpesto

2 eetlepels beukennootjes, gepeld

2 bosjes peterselie

8 eetlepels olijfolie

Snufje zout

Peper

Knoflook

Deze pesto is eenvoudig te bereiden. Stop alle ingrediënten in de blender en mix tot er een grove pasta ontstaat. Eet deze pesto met pasta, salade, stokbrood of geroosterd brood. Als variatie kun je er een teentje knoflook doorheen doen.